Eigenlijk was de bedoeling wat te schrijven over de noodzaak om de veren en het scharnier van een klapschaats goed te onderhouden. Maar omdat er bij ons een veer gebroken bleek te zijn had ik meteen de kans het vervangen van een veer te beschrijven.
LET OP: Begin alleen aan het zelf vervangen van veren als je er zeker van bent dat je handig genoeg bent !!!

Viking

Viking kent twee modellen klapsets, het eerste model (Marathon) met het ronde potje achter en de Nagano klapset, herkenbaar aan het rechthoekige potje achter.
De veren van beide modellen zijn niet onderling uitwisselbaar.

Viking Nagano klapset

Met de onderstaande werkwijze hoef je niet je hele schaats uit elkaar te halen.
Benodigd gereedschap: de inbussleutel die bij de schaatsen meegeleverd wordt (met handvat), inbussleutel t.b.v. de schroefjes opzij bij het scharnier, aangepaste schroevendraaier, handdoek en wat keukenpapier. En natuurlijk de nieuwe veren.

Aangepaste schroevendraaier

Slijp / zaag in een oude niet te grote schroevendraaier (4-5 mm brede kop) een klein sleufje. Dit heb je nodig om het pootje van het veertje op zijn plaats te krijgen.

Werkwijze

1. Draai de schroefjes links en rechts van het scharnier eruit en maak ze schoon.
2. Wip voorzichtig het ijzer eraf, de pootjes van de veer schieten hierbij van de lipjes af.
3. Maak de bevestiging voor de klapset op het ijzer goed schoon met wat keukenpapier. Hier zie je de lipjes zitten waar de pootjes van de veer weer achter moeten komen.
4. Kijk goed hoe de veer onder de schoen over de beugel van de klapset zit. De pootjes van de veer zitten tegen de zool van de schaatsschoen en het middenstuk van de veer zit tussen de schoen en de beugel.
5. Maak je veters van je schoen helemaal los of haal ze eruit, dan heb je er geen last van en kan je meteen controleren of je veters niet aan vervanging toe zijn.
6. Let goed op de zijwaartse instelling (positie van de schoen t.o.v. het ijzer). Markeer van tevoren hoe de schaats onder de schoen gepositioneerd is door de positie van het boutje in de zool met een pen o.i.d. te markeren (zie figuur 1).
7. Draai het boutje (in de zool) waarmee de klapset onder schoen geschroefd zit bij de tenen los, net niet helemaal losdraaien. Draai het boutje bij de hiel een klein beetje los.
8. Wip de veer over de as links en rechts heen zodat je het een klein stukje naar achter richting de hak kan schuiven.
9. Draai de veer 180° onder de beugel door zodat de delen waar de veer in een rondje gebogen zijn naast de beugel in de richting van de hak liggen. Door de veer in de lengte een kwartslag te draaien kan je de veer net tussen de beugel en de schoen er tussenuit krijgen. Onthoud goed hoe de veer eruit gehaald wordt (zie figuur 2).
10. Maak de klapset schoon (het asje moet je er niet uit te halen!).
11. Breng de nieuwe veer in omgekeerde volgorde aan, rondje richting hak, het pootje eerst en zo tussen schoen en beugel door. Draai de veer 180° en breng het op zijn plaats: de rondjes om de asjes. De pootjes zitten nu tegen de onderkant van de schoen (zie figuur 3).
12. Breng het ijzer weer op zijn plek en schroef het losjes vast.
13. Leg de schaats op een handdoek (pas op voor de goed geslepen ijzers) want nu komt het moeilijkste deel: de pootjes van de veer achter de lipjes krijgen. Begin altijd aan de buitenkant van de schoen, daar steekt de schoen het meeste uit t.o.v. het ijzer.
14. Duw het pootje van de veer iets naar beneden zodat je het uiteinde in het sleufje van de schroevendraaier krijgt. Zet de schroevendraaier op het puntje van de veer, zoveel mogelijk bij het einde van het pootje anders krijg je het pootje niet achter het lipje.
15. Duw met de andere hand de klapset open zodat je voldoende ruimte krijgt tussen de beugel en het lipje en wip het pootje achter het lipje.
16. Doe hetzelfde aan de andere kant.
17. De boutjes in de schoen vastdraaien (let op de markering in de zool), schroefjes bij de asjes vastdraaien en bijna klaar. Nu de volgende schaats.
18. Controleer bij de Nagano klapsets met schroefjes van voren of er geen speling is en smeer de klapset met een klein beetje smeermiddel, een pufje is genoeg.

Viking Marathon klapset

Bij deze set is het wat lastiger om de veer er tussenuit te wurmen als de schoen er nog (losjes) op zit. Als het niet lukt moet de schoen eraf. Ongeacht of de schoen blijft zitten: let goed op de instelling van de schaats, markeer altijd van tevoren hoe de klapset onder de schoen gepositioneerd is.
Nodig zijn handdoek, wat keukenpapier, inbussleutels en een tangetje. Eventueel een aangepaste schroevendraaier, zie bij de Nagano set.

1. Draai het moertje van het boutje bij het scharnier los en haal het boutje eruit. De ringen naast het scharnier afnemen en schoonmaken.
2. Kijk goed hoe de veer bij het scharnier geplaatst is. De pootjes van de veer in de gaatjes, dit deel van de veer onder het andere deel van de veer door. Het middenstuk van de veer in het sleufje van de beugel (zie figuur 4).
3. Let goed op de zijwaartse instelling (positie van de schoen t.o.v. het ijzer). Markeer van tevoren hoe de schaats onder de schoen gepositioneerd is door de positie van het boutje in de zool met een pen o.i.d. te markeren (zie figuur 1 bij de Nagano set).
4. Maak je veters van je schoen helemaal los of haal ze eruit, dan heb je er geen last van en kan je meteen controleren of je veters niet aan vervanging toe zijn.
5. Draai het boutje (in de zool) waarmee de klapset onder schoen geschroefd zit bij de tenen los, net niet helemaal losdraaien. Draai het boutje bij de hiel een klein beetje los.<
6. Druk het oog van de veer aan weerszijden naar beneden in de richting van het ijzer zodat de veer loodrecht naar beneden komt te hangen (zie figuur 5).
7. Haal de pootjes van de veer uit de gaatjes en het middenstuk uit het sleufje. Schuif de veer iets naar achteren en draai de veel helemaal door richting de hak (zie figuur 5).
8. Draai de veer in de lengte een kwartslag en haal de veer tussen de beugel van de klapset en de schoen door eruit (wel even de veer bij de pootjes met de omgebogen uiteinden openen). Onthoud goed hoe de veer eruit gehaald wordt.
9. Maak de klapset eerst schoon voor je de nieuwe veer aanbrengt.
10. Breng de nieuwe veer in omgekeerde volorde aan. Eerst de zijkant met het oogje tussen de schoen en de beugel door, de pootjes met de omgebogen uiteinden richting de neus van de schoen. Kwartslag draaien zodat het oogje naar beneden hang met de omgebogen pootjes richting de neus van de schoen (zie figuur 5).
11. Schuif het middenstuk van de veer in het sleufje en doe de pootjes van de veer in de gaatjes.
12. Druk de ogen van de veer links en rechts in de richting van de neus van de schoen zodat de veer als het ware 'over zich zelf heen klapt' en zo op zijn plaats schiet (zie figuur 5).
13. Breng de ringen aan weerzijde van het asje aan, breng het boutje op zijn plaats en schroef het moertje er weer op.
14. Draai de boutjes in de zool weer aan (let op de markering in de zool).
15. Nu kan de andere schaats doen.
16. Als laatste smeer je de veren met een klein pufje smeermiddel links en rechts van het scharnier.

Raps

De onderstaande werkwijze geldt voor de 'traditionele' Raps klapset. De werkwijze bij andere systemen lijkt hierop.
Bij het vervangen van Raps veren heb je verschillende maten inbussleutels, wat keukenpapier en een handdoek nodig. Schroef het schroefdopje (kleinere maat inbussleutel) aan een kant van het scharnier helemaal los.

1. Draai met de grotere maat inbussleutel de as uit het scharnier, het ijzer komt nu los. Kijk goed hoe de veer in de beugel geschoven is en haal deze eruit.
2. Maak alles goed schoon, de beugel van de klapset, de bevestiging op het ijzer, de as en ook de openingen waar de as doorheen gaat. Controleer meteen of alle schroefjes goed vastzitten.
3. Schuif de nieuwe veer met de pootjes in de sleufjes van de beugel. Dit kan maar op één manier, het rondje in de veer naar boven.
4. Leg een handdoek op tafel en druk de beugel (met de veer) weer in de bevestiging van het ijzer, je ondervindt tegendruk van de veer. Met een kleine schroevendraaier o.i.d. kan je de veer over het voorste schroefje heen helpen.
5. Schuif de as weer door de openingen, door de veer en door de opening aan de andere kant heen. Als je de inbussleutel in de as laat zitten kan je met wat heen en weer draaien het inschuiven vergemakkelijken.
6. Schroef het schroefdopje weer in de as en verzorg de veer e.d. met een pufje spray.

Systemen met uitwendige veren

Dergelijke systemen zie je bij bv. Finn en Maple. Je hebt alleen een tangetje en eventueel een schroevendraaier nodig. Bij deze systemen heb je eigenlijk geen handleiding nodig.

1. Leg een handdoek op tafel.
2. Gebruik een schroevendraaier (die je in de veer zet) om de veer een beetje verder open te duwen. Met een tangetje wip je de veer van het busje af. Sommige systemen hebben een schroefje, boutje o.i.d. waarmee de veer op een asje geborgd zit, die natuurlijk eerst loshalen.
3. Bevestigen doe je door de veer iets uit te trekken, de schroevendraaier als hulp te gebruiken en met een tangetje schuif je het haakje van de veer over het busje heen.
4. Breng evt. het schroefje, boutje o.i.d. weer aan.
5. Haal niet beide veren tegelijk los, dan blijft de klapschaats dichtgeklapt, er staat dan minder spanning op de veren en je hebt meer controle over het ijzer.

Wanneer vervang je een veer

Zorg er in ieder geval voor dat je bijtijds reserve veren hebt. Viking veren kunnen (afhankelijk van het gebruik en het model klapset) 3 maanden tot 2 jaar mee gaan, Raps, Finn en Maple veren gaan vaak langer mee. Na verloop van tijd worden de veren slapper, dan is het tijd om ze te vervangen.
Als een veer gebroken is merk je dat bij het inklappen. Bij een Nagano klapset zie je dan een deel van de bocht in de veer uitsteken.
Vervang altijd de veren van beide schaatsen tegelijk. Heb je belangrijke wedstrijden: vervang je veren bijtijds. Je weet dat je materiaal in orde is en je kan weer even aan sterkere veren wennen.

Veren smeren

Op een rondje Uithof rijdt je b.v. 12 slagen op het rechte eind en 8 in de bocht, dat is 40 slagen per rondje. 50 rondjes per training is 1000* klappen per schaats. Reken maar uit bij 2 tot 3 trainingen per week met regelmatig een wedstrijd hoe vaak je klapschaats open en dicht gaat. Als je veer e.d. dan niet gesmeerd is, is dat slecht voor je materiaal.
Spuit regelmatig een klein pufje smeermiddel bij je scharnier. Bij systemen met uitwendige veren ook altijd een klein beetje bij de bevestiging aan de beide uiteinden van de veer spuiten.
Spuit niet te veel, dat is nergens voor nodig. Er is speciale 'klapperspary' in de handel maar je kan andere middelen als siliconen- of teflonspray gebruiken, liefst met P.T.F.E. Geen olie o.i.d., dat trekt te veel vuil aan.
Maak aan het eind van het schaatsseizoen en bij het vervangen van veren altijd je scharnieren ed. schoon. Met name bij Raps klapschaatsen is het demonteren en monteren goed te doen.
Finn en Maple kan je schoonhouden zonder de veren los te maken.